Xử lý chất thải sinh hoạt: Quy trình, phương pháp và giải pháp

Xử lý chất thải sinh hoạt là quá trình thu gom, vận chuyển, phân loại, tái chế, xử lý và kiểm soát phần chất thải còn lại nhằm hạn chế tác động đến môi trường và giảm lượng chất thải phải chôn lấp. Với khối lượng rác phát sinh ngày càng lớn từ khu dân cư, văn phòng, cơ sở kinh doanh, nhà máy và khu công nghiệp, việc tổ chức xử lý chất thải sinh hoạt đúng quy định đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường.

Tại Đồng Nai, Công ty Cổ phần Dịch vụ Sonadezi (Sonadezi SDV) đầu tư và vận hành khu xử lý chất thải Quang Trung với hệ thống tiếp nhận, phân loại, tái chế và xử lý chất thải quy mô lớn. Trong đó, chất thải sinh hoạt được phân loại để đưa vào các hướng xử lý phù hợp như sản xuất mùn compost, thu hồi vật liệu có khả năng tái chế và xử lý phần chất thải còn lại.

1. Xử lý chất thải sinh hoạt là gì?

Xử lý chất thải sinh hoạt là tập hợp các hoạt động nhằm tiếp nhận và xử lý chất thải phát sinh từ sinh hoạt, văn phòng, khu dân cư, cơ sở dịch vụ và các nguồn tương tự. Tùy thành phần và tính chất, chất thải có thể được phân loại, tái sử dụng, tái chế, xử lý sinh học, xử lý nhiệt hoặc đưa phần còn lại đến khu vực chôn lấp phù hợp.

Mục tiêu của xử lý chất thải sinh hoạt không chỉ là đưa rác ra khỏi nơi phát sinh mà còn phải giảm thiểu lượng chất thải cần chôn lấp, thu hồi vật liệu có khả năng tái chế và tận dụng thành phần hữu cơ để tạo ra sản phẩm hoặc nguyên liệu phù hợp.

Trong thực tế, không phải toàn bộ rác sinh hoạt đều có thể áp dụng cùng một phương pháp xử lý. Thành phần hữu cơ, nhựa, giấy, kim loại, thủy tinh, chất trơ và các thành phần khác cần được phân loại và lựa chọn phương án xử lý phù hợp.

2. Chất thải sinh hoạt gồm những loại nào?

Chất thải sinh hoạt có thành phần khá đa dạng do phát sinh từ nhiều hoạt động khác nhau. Có thể kể đến:

• Chất thải thực phẩm như thức ăn thừa, rau củ quả, thực phẩm hư hỏng.
• Giấy, bìa carton và các loại bao bì giấy.
• Chai, lọ và bao bì bằng nhựa.
• Kim loại, thủy tinh và các vật liệu có khả năng thu hồi.
• Vải, gỗ, cao su và một số vật dụng sinh hoạt đã qua sử dụng.
• Rác thải khó tái chế hoặc chất thải còn lại sau quá trình phân loại.

Theo nguyên tắc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn của Luật Bảo vệ môi trường, chất thải rắn sinh hoạt được phân thành các nhóm gồm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; và chất thải rắn sinh hoạt khác. Cách phân loại chi tiết được triển khai theo quy định, hướng dẫn và yêu cầu quản lý của từng địa phương.

Cần lưu ý, một số loại chất thải có tính chất nguy hại không nên trộn lẫn với rác sinh hoạt thông thường. Việc nhận diện, phân loại và quản lý riêng các loại chất thải này giúp hạn chế nguy cơ gây ô nhiễm và bảo đảm an toàn trong quá trình thu gom, vận chuyển, xử lý.

3. Vì sao cần xử lý chất thải sinh hoạt đúng cách?

Chất thải sinh hoạt nếu không được thu gom và xử lý phù hợp có thể gây ra nhiều vấn đề về môi trường và sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, chất hữu cơ dễ phân hủy khi tồn lưu lâu ngày có thể phát sinh mùi, nước rỉ rác và khí do quá trình phân hủy.

3.1. Hạn chế ô nhiễm môi trường

Quản lý và xử lý chất thải đúng cách giúp hạn chế tình trạng rác tồn đọng, phát tán ra môi trường đất, nước và không khí. Nước rỉ rác phát sinh trong quá trình lưu giữ hoặc xử lý cũng cần được thu gom và xử lý phù hợp.

3.2. Giảm lượng chất thải phải chôn lấp

Không phải toàn bộ chất thải sinh hoạt đều cần chôn lấp. Các thành phần có khả năng tái chế có thể được thu hồi, trong khi phần hữu cơ có thể được xử lý theo hướng sinh học để tạo mùn compost. Nhờ đó, lượng chất thải cuối cùng cần chôn lấp có thể được giảm xuống.

3.3. Tận dụng tài nguyên từ chất thải

Trong rác sinh hoạt vẫn tồn tại nhiều thành phần có giá trị như giấy, nhựa, kim loại và chất hữu cơ. Phân loại và xử lý phù hợp giúp thu hồi các vật liệu có khả năng tái chế, đồng thời tận dụng nguồn hữu cơ để tạo ra sản phẩm hoặc nguyên liệu phục vụ các mục đích phù hợp.

3.4. Hướng đến kinh tế tuần hoàn

Thay vì xem chất thải chỉ là phần phải loại bỏ, các công nghệ xử lý hiện đại hướng đến thu hồi vật chất và năng lượng từ chất thải. Đây là một trong những hướng tiếp cận quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào chôn lấp và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên.

4. Phân loại chất thải sinh hoạt trước khi xử lý

Phân loại là một trong những khâu quan trọng trong quản lý chất thải sinh hoạt. Việc phân loại càng phù hợp thì khả năng tái chế, tái sử dụng và lựa chọn công nghệ xử lý càng hiệu quả.

Về nguyên tắc, có thể nhận diện các nhóm chính như sau:

Nhóm chất thải	Ví dụ	Hướng xử lý phù hợp
Chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế	Giấy, carton, nhựa, kim loại, thủy tinh...	Thu hồi, phân loại và tái chế
Chất thải thực phẩm, hữu cơ	Thức ăn thừa, rau củ quả, chất hữu cơ dễ phân hủy...	Xử lý sinh học, sản xuất compost hoặc các phương án phù hợp
Chất thải sinh hoạt khác	Thành phần khó tái chế, chất trơ và phần còn lại	Xử lý phù hợp, có thể chôn lấp hoặc áp dụng công nghệ xử lý khác

Việc phân loại thực tế cần căn cứ quy định pháp luật và yêu cầu của địa phương, cũng như điều kiện tiếp nhận và công nghệ của cơ sở xử lý.

5. Quy trình xử lý chất thải sinh hoạt

Quy trình xử lý chất thải sinh hoạt tại cơ sở xử lý tập trung thường bao gồm nhiều công đoạn liên tiếp, từ tiếp nhận đến xử lý cuối cùng. Tại Khu xử lý chất thải Quang Trung của Sonadezi SDV, chất thải sinh hoạt được đưa vào hệ thống xử lý để phân loại và điều hướng các thành phần theo phương án phù hợp.

5.1. Tiếp nhận và kiểm soát chất thải

Chất thải được vận chuyển đến khu xử lý bằng phương tiện phù hợp. Tại khu tiếp nhận, chất thải được kiểm soát về nguồn phát sinh, khối lượng và tình trạng trước khi đưa vào dây chuyền xử lý.

Việc kiểm soát đầu vào có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm chất thải được tiếp nhận đúng phạm vi và có phương án xử lý phù hợp với tính chất của từng loại.

5.2. Phân loại chất thải

Sau khi tiếp nhận, chất thải được đưa vào khu vực hoặc dây chuyền phân loại. Các thành phần có khả năng tái chế, thành phần hữu cơ và phần chất thải còn lại được tách theo đặc tính và hướng xử lý.

Đối với hệ thống xử lý tại Khu xử lý chất thải Quang Trung, SDV đã đầu tư trạm tái chế chất thải làm mùn compost sử dụng công nghệ nhập khẩu từ châu Âu. Hệ thống này phục vụ quá trình phân loại và xử lý chất thải sinh hoạt theo các hướng khác nhau.

5.3. Thu hồi vật liệu có khả năng tái chế

Các thành phần như nhựa, giấy, kim loại và một số vật liệu có khả năng thu hồi có thể được tách ra khỏi dòng chất thải để tái chế hoặc tái sử dụng tùy theo đặc tính và điều kiện thực tế.

Việc thu hồi vật liệu giúp giảm lượng chất thải phải xử lý cuối cùng, đồng thời tạo nguồn nguyên liệu thứ cấp cho các hoạt động sản xuất phù hợp.

5.4. Xử lý thành phần hữu cơ

Thành phần hữu cơ chiếm tỷ lệ đáng kể trong chất thải sinh hoạt. Sau khi được phân loại, phần hữu cơ phù hợp có thể được đưa vào quá trình xử lý sinh học để tạo mùn compost.

Tại Khu xử lý chất thải Quang Trung, mùn compost được tạo ra từ quá trình xử lý chất thải hữu cơ. Đến tháng 9/2026, SDV đã đưa vào hoạt động Nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ - khoáng - NPK có công suất 72 tấn/ngày, sử dụng nguồn nguyên liệu chính là mùn compost từ Trạm tái chế chất thải làm mùn compost.

5.5. Xử lý phần chất thải còn lại

Sau khi thu hồi vật liệu và xử lý các thành phần có khả năng tận dụng, phần chất thải còn lại được đưa đến công đoạn xử lý phù hợp với tính chất và yêu cầu của cơ sở.

Tùy thành phần, có thể áp dụng các phương pháp như xử lý nhiệt, xử lý phù hợp khác hoặc chôn lấp hợp vệ sinh đối với phần không còn khả năng thu hồi, tái chế và đáp ứng điều kiện để chôn lấp.

Khi ô chôn lấp đầy, công ty tiến hành phủ hoàn tất bằng màng chống thấm HDPE nhằm ngăn chặn mùi phát tán ra môi trường.

5.6. Thu gom và xử lý nước rỉ rác

Chất thải sinh hoạt chứa nhiều thành phần hữu cơ và độ ẩm cao nên quá trình lưu giữ, phân loại và xử lý có thể phát sinh nước rỉ rác. Nước rỉ rác cần được thu gom và đưa về hệ thống xử lý phù hợp, tránh phát tán ra môi trường.

Kiểm soát nước rỉ rác là một trong những hạng mục quan trọng tại các khu xử lý chất thải tập trung nhằm hạn chế nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và đất.

5.7. Kiểm soát và xử lý phần chất thải cuối cùng

Phần chất thải không thể tái chế hoặc xử lý để thu hồi tài nguyên sẽ được kiểm soát và đưa đến công đoạn xử lý cuối cùng. Đối với phần phải chôn lấp, việc chôn lấp cần thực hiện tại khu vực được thiết kế và vận hành theo yêu cầu bảo vệ môi trường.

6. Các phương pháp xử lý chất thải sinh hoạt phổ biến

6.1. Tái chế

Tái chế chất thải là quá trình thu hồi và xử lý các vật liệu có khả năng sử dụng lại làm nguyên liệu cho sản xuất. Giấy, nhựa, kim loại và thủy tinh là những nhóm vật liệu thường có khả năng thu hồi từ dòng chất thải sinh hoạt.

6.2. Xử lý sinh học và sản xuất compost

Chất thải hữu cơ có thể được xử lý bằng phương pháp sinh học trong điều kiện phù hợp. Một trong những hướng phổ biến là ủ hiếu khí để tạo mùn compost.

Phương pháp này giúp chuyển hóa phần hữu cơ dễ phân hủy thành sản phẩm ổn định hơn, đồng thời giảm lượng chất thải hữu cơ phải đưa đi chôn lấp.

6.3. Xử lý nhiệt

Xử lý nhiệt có thể được áp dụng đối với các dòng chất thải phù hợp nhằm giảm thể tích chất thải và xử lý phần không thể tái chế. Công nghệ cụ thể cần được lựa chọn dựa trên thành phần chất thải, công suất, yêu cầu kiểm soát khí thải và điều kiện pháp lý của cơ sở.

6.4. Chôn lấp hợp vệ sinh

Chôn lấp vẫn có thể cần thiết đối với phần chất thải không thể tái chế hoặc xử lý theo các phương pháp khác. Tuy nhiên, mục tiêu của hệ thống quản lý chất thải hiện đại là giảm tối đa lượng chất thải phải chôn lấp thông qua phân loại, tái chế, xử lý sinh học và các công nghệ thu hồi phù hợp.

7. Mô hình xử lý chất thải sinh hoạt tại Sonadezi SDV

Công ty Cổ phần Dịch vụ Sonadezi (Sonadezi SDV) là đơn vị thành viên của Tổng Công ty Cổ phần Phát triển Khu công nghiệp Sonadezi, được thành lập năm 2007 và hoạt động trong lĩnh vực xử lý môi trường. Từ năm 2009, SDV đầu tư Khu xử lý chất thải tập trung quy mô lớn tại Quang Trung, Đồng Nai. 

Khu xử lý chất thải Quang Trung có hệ thống tiếp nhận và xử lý chất thải quy mô lớn. Theo thông tin SDV công bố, khu xử lý có khả năng tiếp nhận và xử lý chất thải sinh hoạt trung bình khoảng 1.100 - 1.200 tấn/ngày. Hệ thống được tổ chức thành nhiều khu chức năng, bao gồm tiếp nhận, phân loại, tái chế, xử lý chất thải và các công trình xử lý liên quan.

Điểm đáng chú ý trong mô hình xử lý của SDV là chất thải sinh hoạt không được xử lý theo một phương pháp duy nhất. Sau quá trình phân loại, các thành phần được đưa đến hướng xử lý tương ứng như thu hồi vật liệu tái chế, xử lý hữu cơ để tạo mùn compost và xử lý phần chất thải còn lại.

Trạm tái chế chất thải làm mùn compost tại Khu xử lý chất thải Quang Trung có công suất hiện hữu 1.500 tấn/ngày. Đây là một mắt xích quan trọng trong mô hình tận dụng thành phần hữu cơ từ chất thải sinh hoạt.

8. Từ rác sinh hoạt đến mùn compost và phân bón

Một trong những hướng phát triển đáng chú ý của xử lý chất thải sinh hoạt là chuyển đổi thành phần hữu cơ thành sản phẩm có giá trị sử dụng, thay vì chỉ đưa toàn bộ chất thải đi chôn lấp.

Tại Khu xử lý chất thải Quang Trung, chất hữu cơ sau phân loại được xử lý để tạo mùn compost. Ngày 16/9/2026, SDV khánh thành nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ - khoáng - NPK với công suất 72 tấn/ngày. Nguồn nguyên liệu chính của nhà máy là mùn compost từ Trạm tái chế chất thải làm mùn compost.

Mô hình này tạo thành chuỗi xử lý gồm:

1. Tiếp nhận chất thải sinh hoạt.
2. Phân loại các thành phần trong chất thải.
3. Tách vật liệu có khả năng tái chế.
4. Xử lý phần hữu cơ để tạo mùn compost.
5. Sử dụng mùn compost làm nguyên liệu cho công đoạn sản xuất phân bón phù hợp.
6. Đưa phần chất thải không thể thu hồi, tái chế hoặc xử lý tiếp đến phương án xử lý cuối cùng.

Đây là hướng tiếp cận theo mô hình thu hồi tài nguyên từ chất thải, góp phần giảm lượng chất thải phải chôn lấp và nâng cao hiệu quả sử dụng các thành phần có giá trị trong rác sinh hoạt.

9. Những yếu tố cần lưu ý khi lựa chọn đơn vị xử lý chất thải sinh hoạt

Đối với doanh nghiệp, nhà máy, khu công nghiệp, văn phòng hoặc cơ sở kinh doanh có phát sinh chất thải sinh hoạt, việc lựa chọn đơn vị thu gom và xử lý cần được xem xét dựa trên năng lực thực tế và yêu cầu pháp luật.

• Năng lực tiếp nhận: Đơn vị xử lý cần có khả năng đáp ứng khối lượng và tần suất phát sinh thực tế.
• Phạm vi tiếp nhận: Xác định rõ loại chất thải được phép tiếp nhận và phương án xử lý tương ứng.
• Phương tiện thu gom, vận chuyển: Phương tiện cần phù hợp với loại chất thải và yêu cầu bảo vệ môi trường.
• Công nghệ xử lý: Nên ưu tiên hệ thống có khả năng phân loại, tái chế và thu hồi tài nguyên thay vì chỉ phụ thuộc vào chôn lấp.
• Hồ sơ và pháp lý: Cần kiểm tra các giấy phép, hồ sơ môi trường và phạm vi hoạt động của cơ sở xử lý.
• Khả năng kiểm soát quá trình: Cần xác định rõ quy trình từ thu gom, vận chuyển đến xử lý cuối cùng.

Đối với doanh nghiệp có nhiều loại chất thải cùng phát sinh, đặc biệt là chất thải sinh hoạt và chất thải công nghiệp, việc phân loại ngay tại nguồn giúp tránh trộn lẫn các dòng chất thải và tạo điều kiện lựa chọn phương án xử lý phù hợp.

10. Dịch vụ xử lý chất thải sinh hoạt của Sonadezi SDV

Sonadezi SDV cung cấp dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt cho các nguồn thải phù hợp với phạm vi hoạt động và năng lực tiếp nhận của công ty. Dịch vụ được triển khai trên cơ sở xác định loại chất thải, khối lượng phát sinh, tần suất thu gom và phương án xử lý tương ứng.

SDV hiện vận hành Khu xử lý chất thải Quang Trung với hệ thống xử lý chất thải quy mô lớn, đồng thời phát triển các hạng mục tái chế và thu hồi tài nguyên. Ngoài xử lý chất thải sinh hoạt, công ty còn cung cấp các dịch vụ xử lý chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại, chất thải y tế và các dịch vụ môi trường khác.

Đối với doanh nghiệp có nhu cầu xử lý chất thải sinh hoạt, SDV có thể khảo sát thông tin về nguồn phát sinh, chủng loại và khối lượng chất thải để đề xuất phương án thu gom, vận chuyển và xử lý phù hợp.

11. Một số câu hỏi thường gặp về xử lý chất thải sinh hoạt

Xử lý chất thải sinh hoạt gồm những công đoạn nào?

Tùy mô hình và công nghệ, quá trình có thể bao gồm tiếp nhận, cân kiểm soát, phân loại, thu hồi vật liệu tái chế, xử lý thành phần hữu cơ, xử lý nhiệt hoặc các phương pháp phù hợp khác và xử lý phần chất thải cuối cùng.

Chất thải sinh hoạt có thể tái chế không?

Có. Một số thành phần như giấy, carton, nhựa, kim loại và thủy tinh có khả năng được thu hồi để tái chế nếu được phân loại phù hợp và đáp ứng điều kiện kỹ thuật.

Chất thải thực phẩm được xử lý như thế nào?

Chất thải thực phẩm và các thành phần hữu cơ phù hợp có thể được xử lý bằng phương pháp sinh học, trong đó có ủ hiếu khí để tạo mùn compost. Phương án cụ thể phụ thuộc vào thành phần, độ ẩm, mức độ tạp chất và công nghệ của cơ sở xử lý.

Có phải tất cả chất thải sinh hoạt đều đem chôn lấp?

Không. Hệ thống xử lý hiện đại có thể phân loại để thu hồi vật liệu tái chế, xử lý thành phần hữu cơ và áp dụng các công nghệ phù hợp đối với phần chất thải còn lại. Mục tiêu là giảm lượng chất thải phải chôn lấp.

Doanh nghiệp có thể thuê Sonadezi SDV xử lý chất thải sinh hoạt không?

Sonadezi SDV cung cấp dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt cho các nguồn thải phù hợp. Doanh nghiệp nên cung cấp thông tin về địa điểm, loại chất thải, khối lượng phát sinh và tần suất thu gom để SDV tư vấn phương án phù hợp.

12. Kết luận

Xử lý chất thải sinh hoạt hiệu quả cần được thực hiện theo chuỗi từ phân loại, thu gom, vận chuyển đến tái chế, xử lý hữu cơ và xử lý phần chất thải còn lại. Việc giảm phụ thuộc vào chôn lấp, tăng khả năng thu hồi vật liệu và tận dụng thành phần hữu cơ là hướng đi quan trọng trong quản lý chất thải hiện nay.

Với Khu xử lý chất thải Quang Trung và hệ thống các hạng mục xử lý, tái chế, sản xuất mùn compost và phân bón, Sonadezi SDV đang phát triển mô hình xử lý chất thải theo hướng thu hồi tài nguyên và giảm lượng chất thải phải chôn lấp.

Doanh nghiệp có nhu cầu thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt có thể liên hệ Sonadezi SDV để được tư vấn về phạm vi tiếp nhận, phương án xử lý và quy trình cung cấp dịch vụ phù hợp với loại hình chất thải thực tế.